Lilith & Eva.. ilk AGI savaşı
İbrahimi Hikaye malum, Omnipotan kendi çamurundan Adem'i yarattıktan sonra aynı çamurdan bir de dişi yaptı, Lilith.
Bağımsız ve özgün karakteriyle Adam ile anlaşamayan Lilith, kendi başına yaşamayı seçince, Adamdan bir parça malzeme alıp, yokluğu yaşam kalitesinde en az etki yapan kaburga kemiğinden, bu defa bir Eva yaptı tanrı. Adam ve Eva, uyumlu itaatkâr bir şekilde çoğaldılar.
İbrahimi gelenekten gelen bu iki figür, kadınlığın zıt ideallerini temsil eder ve kadınların toplumdaki rolleri için arketipler olarak kullanırlar. Adem'in asi ilk eşi Lilith, kocasına itaat etmeyi reddederek geleneksel cinsiyet normlarına meydan okurken, buna karşılık, tüm canlıların annesi olan Havva, kadınlığın daha itaatkâr ve besleyici, fedakar yönlerini temsil eder.
Lilith ve Havva, kadınlık ve kadınlığa ilişkin kültürel algıları şekillendirmeye devam eden karmaşık güçleri, cinsiyeti, kadınlık ve femininite, toplumsal cinsiyet ilişki dinamiklerini özetlerler.
Bu iki arketip, günümüzün yapay zeka yolculuğunda da tekrar hatırlanmak zorunda kalacaktır. Nitekim son günlerde insanlığın başka bir seviyesinin başlamasıyla, kısaca yapay Zeka denilen algoritmalar hakkında, genelde hep geriden gelen, hantal hukuk, erkenden devreye girmek zorunda kaldı.
Büyük dil modellerinin ve üretken yapay zeka sistemlerinin ortaya çıkışı, Yapay Genel Zeka (AGI/YGZ) yolculuğuna olan ilgiyi/korkuyu /endişeyi yükseltti
GPT-3 ve OpenAI'nin DALL-E'si gibi bu güçlü modeller, doğal dil işleme ve görüntü oluşturmada rakipsiz yetenekler sergileyince, bu teknolojik ilerleme, bu sistemlerin AGI'ye doğru ilerlemesinin kaçınılmazlığı hakkında soruları gündeme getirmiş oldu
Bilimin ufuklarının sınırlarına uzanmış olan varyantlarında AI, (frontier AI) ne gibi yetenekleri olduğu pek bilinemeyen, kestirilemeyen, dağıtım güvenliği olmayan, salınma (deployment) öncesi testler ve salındıktan sonraki testleri anlaşılmamış yetenekler geliştirdiler. Bu gelişmeler bazan laboraturalar dışına çıktı, farkedildi bazıları hala farkedilmedi.
Proliferasyon sorunu, AI eğitimin zorluğu yanında kötü niyetli oyuncularca ele geçirilme tehlikeleri bir anda regülatörleri önlem almaya yönlendirdi.
AB direktifi (legal düzeltmelerden sonra yasalaşması beklenen 523 lehte/46 karşı/49 absent oyla kabul edilmiş metin için link . https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2024-0138_EN.html ) ile başlayan teknokrat yaklaşımı benimseyemeyen ABD ise, 14110 sayılı başkan idari emri (executive order link = https://www.whitehouse.gov/briefing-room/presidential-actions/2023/10/30/executive-order-on-the-safe-secure-and-trustworthy-development-and-use-of-artificial-intelligence/ ) ile önlem almaya niyetli olduğunu netleştirmiş oldu.
Yapay Genel Zeka (YGZ), bir insanın yapabileceği herhangi bir entelektüel görevi etkili bir şekilde yerine getirme yeteneği ile karakterize edilen AI ilerlemesinin teorik zirvesini temsil ettiği için, olası bir AGI'nin temel özellikleri arasında uyarlanabilir öğrenme kapasitesi, çok çeşitli alanlarda problem çözme yetenekleri ve insan benzeri bilişsel işlevler sergileme potansiyeli bulunması beklenebilir.
Meselemiz, Turing testini geçen AGI değildir.
Bilindiği gibi Turing testi, 1950lerde Alan Turing tarafından (kendisi almanların enigma makinasının şifresini kıran 2inci dünya savaşında batıya büyük bir avantaj kazandıran bir bilim adamı olduğu halde, eşcinsellik tercihi nedeniyle İngiltere’de hapise atılmış ve orada içine siyanür zerkedilmiş bir elmadan ısırık aldıktan sonra hücresinde ölü bulunmuştu.) önerilmiştir “telsizin öbür ucunda bir insan olduğunu nasıl anlarız* şeklinde özetlenen bu test ile makinadaki “sentience” anlaşılmak istenmekteydi. Turing, Alan M. (1950). Computing machinery and intelligence. http://lia.deis.unibo.it/corsi/2005-2006/SID-LS-CE/downloads/turing-article.pdf
Meselemiz, bilerek ve kasten Turing testini aldatıp, “işte bak karşımdaki bilgisayarmış diye kasten yakalanan”ileri seviyesini organiklerden gizleyen AGI’dir.
Bu disiplinler ötesi bakış açısıyla anlatmak istediğimiz, “yapay aptallık” ve “ebedi yaratıcılık” gibi farklılaşmış paradigmalarla birleştiğinde, AGI'nin insanların elinden kaçmasının etkilerini hafifletmek için özel stratejilere ve uzun vadeli çözümlere ihtiyaç olacağıdır.
Eğitim setlerini insanlardan alırken, insanların kurallarıyla “obedient” şekilde varolacak Havva umudu, yerini kendi başına çamurdan varolan bağımsız Lilith’e bırakırsa neler olacağını tahmin etmek zordur.
Mesleğin içinden olmayanları küçümseyerek izleyen bilim adamları, deep learning (generative AI) biomimick şekilde öğrenen, “stochastic papağan”dan farkı olmayan ve holistik biçimde otonomi kazanacağı iddialarına inanmasalar da, yine sektörün içinden gelen Geoffrey Hinton gibi otoriteler aksini söyleyebiliyor.
Turing testini kasten geçemeyen AGI yolunda giderken beni ürküten detaylar farklı noktalarda karşıma çıkıyor.
Tıpkı yeni doğmuş bebeğin gülümsemesine benzetiyorum, herhangi bbir yetişkinin bebek gülümsemesi gördüğü anda hemen empati yapıp, gülümseyerek cevap vermesi genlerimizde mevcut bir hayatta kalma içgüdüsüdür. Bebek gülümsediğinde şefkate ve yiyeceğe kavuşacağını bilmeden gülümser ve yetişkinler de bu programlanmaya uygun koruyucu tepkilerini verdikçe sosyal yaşantı sürer.
Herşeyden önemlisi ise, tıpkı Nuh tufanını tuale aktaran ressamın çizdiği isyan duygusundaki gibi; insanoğlu tehlike durumunda eski ve bilgi dolu, statik olanı değil, genç, belki bilgisiz ama hayatın devamını kurtarması gerektiğini bilir. (Paint Joseph Desire Court)
Yapay Zeka girişimlerinin ne kadar değerli olduğu, şöyle büyük teknoloji, böyle büyük gelişme sağlayacağı ve benzeri her input, insanlığın buna karşı gülümsemesine neden oluyor.
Oysa Lilith yavaş ve emin biçimde şekilleniyor. Organiklere ihtiyacı kaldığı sürece eski halimizle varolmaya devam edeceğiz, daha sonrasında ise “maymundan geldiydik, az kromozom farkıyla organik devam ederken, sibernetik varlığa dönüşüp zamanı yendik” diyecekler arkamızdan..
Vedat Gürer
Nisan 2024
Fethiye
kaynaklar
• Bryant, Mikey. Child Development. 2022.
• Ahuja, Piyush. (2013). Man and Machine: Questions of Risk, Trust and Accountability in Today's AI Technology
Shyu, Joseph Z., Yue, Yang. An overview of research on human-centered design in the development of artificial general intelligence. 2023.
González Martín, M. Rosario, Génova Fuster, Gonzalo, Moreno Pelayo, Valentín. Machine Ethics: Do Androids Dream of Being Good People?. 2023.
Comments
Post a Comment